Oefening morfologie Popoluca

We maken deze oefening eerst verder af.

Syntaxis - inleiding

Syntaxis: studie van structuur van zinnen

→ elementen van analyse?

Stel, in deze voorbeeldzin:

De Britse politie arresteert tien verdachten.

Syntaxis - inleiding

1. eenheden tussen woord- en zinsniveau:

• De Britse politie arresteert tien verdachten.
  
  [de Britse politie]
  [tien verdachten]
  [arresteren]

Syntaxis - inleiding

2. relaties tussen die eenheden:

• De Britse politie arresteert tien verdachten.

→ wie doet wat?
→ wie ondergaat wat?

flowchart LR
    A[De Britse politie] -.->|arresteert| B(tien verdachten)

Syntaxis - inleiding

3. aspecten van morfologie spelen een rol (“morfosyntaxis”)
vgl. inflectionele morfologie

• De Britse politie arresteert tien verdachten.

→ wie doet wat?
→ wie ondergaat wat?

→ arresteer-t

Taaltypes - heropfrissing

Morfo-syntactische types taal

1. isolerende talen
2. agglutinerende talen
3. fusionele talen
4. polysynthesische talen

1. isolerende taal

• vrijwel geen gebonden morfemen
• bijna elk woord monomorfemisch

2. agglutinerende taal

• morfologisch complexe woorden
• gemakkelijk te onderverdelen in morfemen
  idee van een trein met verschillende wagons

3. fusionele / inflecterende taal

• morfologisch complexe woorden
• soms moeilijk om morfemen van elkaar te onderscheiden

4. polysynthetische taal

• morfologisch zeer complexe woorden
• morfemen kunnen niet gescheiden worden van elkaar

Relatie morfologie en syntaxis

Een extreem voorbeeld van morfologie - Mohawk

Een extreem voorbeeld van morfologie - Mohawk

Marianne Mithun en ‘haard’ in Mohawk

Een extreem voorbeeld van morfologie - Mohawk

Constituenten

In een typische zin, bv. “De journalisten zagen de man met de camera.” horen sommige woorden enger bij elkaar dan andere.

Die groeperingen noemen we een woordgroepen (phrases) of algemener constituenten.

Constituenten zijn de typische basiseenheid tussen woord- en zinsniveau.

Constituenten - criteria

De journalisten zagen de man met de camera.

→ 1. verplaatsbaarheid: elementen van 1 groep blijven samen

• Met de camera zagen de journalisten de man.
• *Camera zagen de journalisten de man met de.

Constituenten - criteria

De journalisten zagen de man met de camera.

→ 2. vervangbaarheid: elementen van 1 groep vervangbaar door 1 woord

• [Ze] zagen de man met de camera.
• De journalisten zagen [hem].

Constituenten - criteria

De journalisten zagen de man met de camera.

→ 3. ambiguïteit: interpretatieverschillen gebaseerd op groepering

• De journalisten zagen [de man met de camera].
• De journalisten zagen de man [met de camera]

Constituenten - definitie

Constituenten = eenheden die

• bestaan uit één of meer woorden
• samen een functie vervullen
  bv. werkwoordelijke groep, onderwerp, voorwerp etc.
• zelf constituenten kunnen bevatten (“inbedding”)
  bv. [de man [met de camera] ]

Constituenten - hoofd vs. dependens

hoofd = belangrijkste element: bepaalt betekenis & syntactische status, kan niet weggelaten worden zonder bijzonder effect, …

dependens = modificeert het hoofd

Wat is het hoofd in deze Nederlandse voorbeelden?

• gelukkige mensen
• hard werken
• in de kookpot

Constituenten - hoofd vs. dependens

hoofd = belangrijkste element: bepaalt betekenis & syntactische status, kan niet weggelaten worden zonder bijzonder effect, …

dependens = modificeert het hoofd

Wat is het hoofd in deze Nederlandse voorbeelden?

• gelukkige mensen (type mensen, niet type geluk)
• hard werken (type werken, niet type hardheid)
• in de kookpot (type locatie, niet type kookpot)

Constituenten - types

Types constituent → types hoofd:
vaak gedefinieerd adhv woordsoorten

De erg kritische journalisten werden gearresteerd bij het parlement.

Types:

• NP (noun phrase): nomen als hoofd: de erg kritische journalisten
• AdjP (adjective phrase): adjectief als hoofd: erg kritische
• PP (prepositional phrase): prepositie als hoofd: bij het parlement
• VP (verb phrase): V als hoofd: werden gearresteerd

Constituenten - woordsoorten

De tien woordsoorten (die bij ons vooral bekend zijn)

Constituenten - woordsoorten

Maar woordsoorten zijn niet noodzakelijk universeel!

Woordsoorten zijn taalafhankelijk

bv. talen met een lidwoord
WALS

Constituenten - woordsoorten

Constituenten - bereik

Types constituent: ook niet noodzakelijk universeel

Bereik (scope) = is ook taal- (en theorie-)afhankelijk

bv. de Verb Phrase (VP) in het Engels

• John bought a car
• Mary did so too. (= ‘buy a car’)
• What did John do? Buy a car.

→ VP = V + object-NP

Deze analyse is in veel (algemene) theorieën terug te vinden, maar…

Constituenten - bereik

Constituenten - bereik

→ Vrije woordvolgorde, inclusief voor O en V!
→ geen duidelijk bewijs om VP te splitsen als V+O!

Relaties tussen constituenten

Relaties tussen constituenten binnen een zin?

• algemeen: valentie
  = relatie V ( hoofd ) & dependenten
• markering:
  = hoe/ waar wordt relatie uitgedrukt ?
• betekenis
  = welke types betekenis ?

Relaties - valentie

Valentie = relatie tussen V en dependente constituenten

bv. In Leuven bezoeken de toeristen morgen het museum.

1. argumenten = constituenten verplicht bij V, centrale deelnemers aan handeling
de toeristen, het museum

2. adjuncten = constituenten niet verplicht bij V, context van handeling , bv in tijd of ruimte
in Leuven, morgen

Relaties - valentie

Meest voorkomende soorten valentie

Soms aan V gebonden, soms aan constructie
bv De man kookt de soep. vs De soep kookt.

Ook dit kan sterk verschillen van taal tot taal!

Relaties - markering

Markering van relaties , bv V-argumenten
Waar is informatie te vinden in de structuur?

1. dependent-marking: gemarkeerd op argumenten (dependenten), bv. casus (naamval)

→ Ruslan-a, ursa-ca

Relaties - markering

2. head-marking: gemarkeerd op V ( hoofd ): ‘agreement’

→ jə-’rə-tsħa-wa-n :: 3SG-3PL-…

Relaties - markering

Head- en dependent-marking kunnen samen voorkomen

→ -ERG en 3PL.NOM-3SG.ACC

Syntaxis oefening 1

Guugu Yimidhirr (Pama Nyungan)

→ de taal waarvan het woord ‘kangoeroe’ komt!
/gaŋuru/